Evcil kedi, (Felis catus ya da felis silvestris catus), memeliler sınıfı ve etçiler takımı altında yer alan, kedigiller familyasına ait bir türdür. Kedigiller familyasının (Felidae) ilk atalarının günümüzden 33.7 ila 55 milyon yıl önce Eosen devrinde, Viverridae familyasından türediği düşünülmektedir.
Fransa’da bulunan ve kedigillere ait ilk fosiller olarak kabul edilen Proailurus, günümüze kadar önemli bir evrim geçirmemiş ev kedisi boyutlarında, uzun kuyruklu, sivri dişli ve pençeli avcı bir türdür. Yirmi milyon yıl önce Proailurus’tan evrimleşen Pseudealurus’lar, ayak uçlarıyla yürüyen, keskin köpek dişlerine sahip vahşi kedilere fazlaca benzeyen türlerdir. Pseudealurus’lardan evrimleşen Kılıçdişli kediler (Machairodontinae) ile kedilerin (Felinae) bugünkü evcil kedilerin atası olduğu düşünülmektedir.
Evcil kedilerin sığır, koyun, domuz, at ve eşekten sonra evcilleştirilen tür olduğu, evcilleşme tarihinin M.Ö. 9500-4000 yıllarında gerçekleştiği ancak insanla olan irtibatının 100.000 yıl olduğu düşünülmektedir.
Evcil kedi ırklarının farklı kökenlerden geldiği düşünülse de, farklı ırk bireylerinin çiftleşmesinden kısır olmayan bireyler elde edilebildiği için evcil kedilerin atasının aynı olduğu görüşü baskındır. Bu bağlamda evcil kedinin atasının Afrika vahşi kedisi (Felis silvestris lybica) olabileceği yönünde çalışmalar bulunmaktadır.
Kedilerde Evcilleşme
Göçebe hayattan çıkarak yerleşik tarım hayatına geçen insanların, hasat ettikleri ürünleri depolamaya başlamalarıyla insanların yaşam alanlarında çoğalmaya başlayan fare, sıçan ve diğer kemirgenlerin varlığı, kedilerin bu alanlara yakınlaşmasına neden olmuştur. Bu yakınlaşma, kedinin kendi isteğiyle gerçekleşmiş ve kedinin evcilleşme sürecini başlatmıştır. İnsanlar da depo zararlılarının doğal düşmanı olan kedilerin tüketebildikleri yiyecekleri ve ev artıklarını paylaşarak bu sürece katkıda bulunmuştur.
Uysal ve insana yakın davranmalarına rağmen, kedilerin vahşi kedi davranışlarının bir kısmını hâlâ taşıması, evcilleşme sürecini tamamlamadığına işaret etmektedir. Diğer evcil hayvanlara göre daha bağımsız bir yaşam sürebilmeleri, onların bu özelliğini koruduğunu göstermektedir.
Kedilerin Duyusal Özellikleri ve Davranışları
Kedilerin evcilleşmesi sadece fiziksel değişimlerle değil, aynı zamanda davranışsal adaptasyonlarla da şekillenmiştir. Kediler, insan mimiklerine ve ses tonlarına karşı oldukça hassastır. Örneğin, miyavlama davranışı, vahşi kedilerde nadir görülmesine rağmen evcil kedilerde insanlarla iletişim kurmak için yaygın olarak kullanılır. İşitme duyuları, insanlardan çok daha geniş bir frekans aralığını algılayabilir ve bu, onların avcı kimliklerini güçlendiren önemli bir özelliktir.
Evcilleştirmenin Kedilerin Beslenmesine Etkisi
Kedilerde beslenme davranışı, özellikle yaşama alanlarındaki av hayvanı popülasyonu ve genetik yapısına bağlı olarak şekillenmiştir. Doğal ortamında iyi bir avcı olan kedilerin beslenme ihtiyaçlarında evcilleşmeye bağlı olarak büyük bir değişiklik gözlenmemiştir. Kedilerin sıkı et obur doğası, ticari mamalarla beslenmeye adapte olsalar da doğalarına uygun taze ve çiğ gıdaların önemini korumaktadır.
Modern yaşamda ticari mamaların artan kullanımı, kedilerde obezite, diyabet gibi sağlık sorunlarını artırmıştır. Buna karşın, taze veya çiğ beslenme (B.A.R.F.) gibi alternatifler, kedilerin doğasına uygun bir beslenme modeli sunmayı hedeflemektedir.
Kedilerin İnsanlar Üzerindeki Psikolojik Etkileri
Evcil kediler, insanların sadece fiziksel değil, psikolojik sağlıklarını da olumlu yönde etkiler. Kedilerle vakit geçirmenin stres seviyelerini düşürdüğü, kan basıncını düzenlediği ve genel ruh sağlığını iyileştirdiği bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Kedilerin düşük bakım gereksinimi ve huzur verici etkisi, modern toplumlarda onları popüler bir evcil hayvan haline getirmiştir.
Kaynaklar ve ek okuma
Serpell, J. A. (2000). Domestication and history of the cat. The domestic cat: The biology of its behaviour, 2, 180-192. Erişim bağlantısı
Lyons, L. (2014). Cat domestication and breed development. In 10th World Congress on Genetics Applied to Livestock Production. Canada. Erişim bağlantısı
Budağ, C. Evcil Kedi (Felis silvertris catus) ve Evcil Kedilerin Beslenmesi. Erişim bağlantısı
Bradshaw, J. W. S. (2013). Cat Sense: How the New Feline Science Can Make You a Better Friend to Your Pet. Basic Books.
Driscoll, C. A., Macdonald, D. W., & O’Brien, S. J. (2009). From wild animals to domestic pets, an evolutionary view of domestication. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(Supplement 1), 9971-9978.
Turner, D. C., & Bateson, P. (2000). The Domestic Cat: The Biology of its Behaviour. Cambridge University Press.
Scientific American. The Taming of the Cat. Erişim bağlantısı